Cyprus Turkish Journal of Psychiatry & Psychology Vol.7 Issue.2
Doi:10.35365/ctjpp.25.2.12
EDİTÖRE MEKTUP / LETTER TO THE EDITOR
Sayın Editör,
Psikoloji ve psikiyatri bilim ve pratiğinde gelişimsel yaklaşım temel bir bakış açısı teşkil etmektedir. Birey ve toplum ruh sağlığı araştırma ve uygulamalarında gelişimsel yaklaşım oldukça önemli ve işlevseldir. Yaşam boyu gelişim yaklaşımına göre insan gelişimi sadece erken dönem deneyimleri tarafından değil yetişkinlik dönemindeki deneyim ve yaşam olayları tarafından da şekillenmektedir. Son yüzyılda dünyada yaşanan sosyal ve toplumsal değişimler yetişkin gelişimine ilişkin yeni kavram ve kuramların ortaya çıkmasına yol açmıştır.
Yetişkin gelişimi alanında geliştirilen yerleşik yetişkinlik kavramı otuz ila kırklı yaşlardaki yetişkinlerde görülen genel deneyim ve zorluklara güncel bir bakış açısı sağlamaktadır. Mehta, Arnett, Palmer ve Nelson (2020) tarafından ortaya konan bu yeni kavram, Arnett’in (2000) daha önce geliştirdiği beliren yetişkinlik (18-29) kuramının devamı niteliğini taşımaktadır. Yerleşik yetişkinlik döneminin (30-45) fiziksel sağlık, bilişsel gelişim, iyi oluş ve iş-yaşam dengesi açısından beliren yetişkinlik ve orta yetişkinlikten farklılaştığı vurgulanmaktadır. Yaşamın yoğun bir zaman dilimi olarak değerlendirilen bu dönemde yetişkinlerin iş ve aile hayatlarının sorumlulukları arasında kalmalarına yönelik kariyer ve bakım sıkıştırması (career-and-care-crunch) terimi önerilmektedir. Bu sıkıştırmanın yetişkinlerin romantik ilişkilerine yansıdığı ve cinsiyet ve sosyal sınıfa göre farklılık gösterdiği belirtilmiştir.
Türkiye’de yerleşik yetişkinlik ile ilgili yapılan çalışmalar oldukça sınırlı ve gelişime açıktır. Miski Aydın ve arkadaşlarının (2023) çalışmasında yerleşik yetişkinlik dönemindeki çalışan annelerde iş-aile çatışması ve algılanan stresin aşırı ebeveynlik ile iyi oluş arasındaki ilişkide aracı rol oynadığı bulunmuştur. Yalçınkaya’nın (2024) çalışması ise beliren yetişkinlerin ebeveynlerinden algıladıkları kabul ve ilgi düzeyinin yerleşik yetişkinlerinkinden anlamlı derecede daha yüksek olduğunu göstermiştir.
Türkiye’de son 22 yılda doğuşta beklenen ortalama yaşam süresinin 69 yıldan 77’ye yükselmesi (TÜİK, 2024a), ortalama ilk evlilik yaşının kadınlarda 23’ten 26’ya erkeklerde ise 26’dan 28’e yükselmesi (TÜİK, 2024b) ve doğum yapan annelerin yıllık ortalama yaşının 27’den 29’a yükselmesi (TÜİK, 2024c) gibi bazı demografik değişimler gelişimsel açıdan toplumda yaşanan değişimlere işaret etmektedir. Toplumsal değişim, normatif tarihsel etkiler ve kuşaklararası farkların bireyin gelişimindeki rolü göz önüne alındığında yerleşik yetişkinlik kavramının Türkiye’de yapılacak çalışmalarla kuramsal ve yöntemsel açıdan daha derinlikli bir şekilde incelenmesine ihtiyaç bulunmaktadır.
Saygılarımla
1Assoc. Prof. Dr., Marmara University, Faculty of Humanities and Social Sciences, Department of Psychology, Kadıköy, Istanbul, Türkiye, E-mail: [email protected], Orcid Id: 0000-0002-4273-9394
Address of Correpondence/Yazışma Adresi: Asil Ali Özdoğru, Marmara University, Göztepe Campus, Faculty of Humanities and Social Sciences, Department of Psychology, 34722 Kadıköy, Istanbul, Türkiye, E-mail: [email protected].
Date of Received/Geliş Tarihi: 30.10.2024, Date of Revision/Düzeltme Tarihi: 04.06.2025, Date of Acceptance/Kabul Tarihi: 23.06.2025, Date of Online Publication/Çevirimiçi Yayın Tarihi: 25.06.2025
Citing/Referans Gösterimi: Özdoğru, A. A. (2025). A New Concept in Human Development: Established Adulthood. Cyprus Turkish Journal of Psychiatry & Psychology, 7(2), 212-213.
© 2025 Yazar (lar). Kıbrıs Ruh Sağlığı Enstitüsü / Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi (www.ktppdergisi.com) tarafından yayınlanmıştır. Bu makale, Creative Commons Attribution 4.0 lisansının hüküm ve koşulları altında dağıtılan, orijinal çalışmanın uygun şekilde alıntılanması ve ticari amaçla kullanılmaması koşuluyla, herhangi bir ortam veya formatta kullanıma, paylaşmaya, uyarlamaya, dağıtmaya ve çoğaltmaya izin veren açık erişimli bir makaledir. https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/
Türkçe