article_1742978_1786702698 1786702698 Kıbrıs Ruh Sağlığı Enstitüsü Cyprus Turkish Journal of Psychiatry and Psychology KTPP Dergisi 1302-7840 06 24 2026 8 2 Dursun Yılmaz TOKAT GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0001-6161-3482 Bu araştırma, bireylerin sosyal medya etkileşimi, kişisel bakım alışkanlıkları ve sosyal iletişim pratikleri arasındaki psikososyal ilişkiyi incelemektedir. Türkiye genelinde 18 yaş ve üzeri 400 katılımcıyla gerçekleştirilen çalışmada betimsel tarama modeli kullanılmış, veriler çevrim içi anket yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmada geliştirilen özgün ölçek üç alt boyuttan oluşmaktadır: kişisel bakım rutinleri, görünüm memnuniyeti ve sosyal iletişim etkileri. Ölçeğin güvenilirlik katsayısı (α=.82) ve KMO değeri (.88) yüksek bulunmuştur. Bulgular, sosyal medya içeriklerinin bireylerin kişisel bakım sıklığı ve görünüm memnuniyeti üzerinde anlamlı etkiler yarattığını göstermiştir. Kadın katılımcıların %68,2’si sosyal medya içeriklerinden etkilendiğini belirtirken, erkeklerde bu oran %38,3’tür. Kadınların daha sık bakım uyguladığı, erkeklerin ise cilt sorunlarına bağlı sosyal kaygı yaşadığı saptanmıştır. Eğitim düzeyinin artmasıyla sosyal medya etkileniminin azaldığı, lisansüstü grubun medya okuryazarlığı sayesinde eleştirel bir tutum geliştirdiği belirlenmiştir. Mesleki kimlik ve gelir düzeyi de görünüm algısını şekillendirmekte; özellikle öğretmenler ve güzellik sektörü çalışanlarında düzenli bakım oranı yüksek seyretmektedir. Sonuçlar, Goffman’ın benlik sunumu, Festinger’in sosyal karşılaştırma, Bandura’nın sosyal öğrenme ve Bourdieu’nün bedensel sermaye kuramlarıyla tutarlılık göstermektedir. Sosyal medya, bireylerin beden algısını, benlik sunum stratejilerini ve sosyal iletişim özgüvenini yeniden biçimlendirmektedir. Çalışma, görünüm kaygısının erkeklerde de yükseldiğini ortaya koyarak toplumsal cinsiyet normlarının dijital ortamda dönüşümüne işaret etmektedir. Araştırma, sosyal medya kültürünün bakım davranışlarını, beden memnuniyetini ve iletişim biçimlerini Türkiye bağlamında çok boyutlu olarak ele almasıyla literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Ayrıca medya okuryazarlığı programlarının geliştirilmesi ve çeşitlilik temsiline dayalı dijital politika önerileriyle uygulamaya dönük sonuçlar üretmektedir. 06 24 2026 01 23 2026 122 130 Yok 10.35365/ctjpp.26.2.02 https://dergipark.org.tr/tr/doi/10.35365/ctjpp.26.2.02 Abat, D. B. (2024). Olumsuz Beden Algısına Sahip Ergenlerde Sosyal Medyadaki Benlik Sunumları (Master’s thesis, Maltepe University, Türkiye). Tez no: 896207. Aydemir, M. (2024). Yeni medya bağımlılığı ve sanal kimlik inşa süreçleri: Üniversite öğrencileri üzerine bir analiz. Millî Eğitim, 53(243), 1289–1328. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1251535 Aydoğan, D. (2024). Sosyal medya bağımlılığı-benlik saygısı ilişkisinde beden memnuniyetinin aracılık rolünün analizi. Erciyes İletişim Dergisi, 11(1), 135-153. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1343524 Bandura, A. (1977). Social learning theory [PDF]. ASECIB. https://www.asecib.ase.ro/mps/Bandura_SocialLearningTheory.pdf, Erişim tarihi: 31.10.2025 Bartky, S. L. (1990). Femininity and domination: Studies in the phenomenology of oppression. New York: Routledge. ISBN: 9780415901864,https://bibliotecaalternativa.noblogs.org/files/2010/09/femininity-and-domination.pdf, Erişim tarihi: 31.10.2025 Beck, U. (1992). Risk society: Towards a new modernity (M. Ritter, Çev.). Los Angeles: Sage. ISBN: 0-8039-834S-x, ISBN 0-8039-8346-8 Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgment of taste (R. Nice, Çev.). Harvard University Press. ISBN:0-674-21277-0, Erişim tarihi: 01.11.2025 Çakıcılı, Ö. (2021). Ergenlerde Sosyal Medya Kullanımının Sosyal Görünüş Kaygısı ve Kontrol Alanı Algılarını Yordaması (Master’s thesis, Eastern Mediterranean University (EMU) - Doğu Akdeniz Üniversitesi (DAÜ)). Tez no: 490503. Cash, T. F. (2012). Cognitive-behavioral perspectives on body image. In T. F. Cash (Ed.), Encyclopedia of body image and human appearance (pp. 334–342). Academic Press. ISBN: 0123849268, 9780123849267 Connell, R. W. (2005). Masculinities (2nd ed.). University of California Press. ISBN: 978-0-520-24698-0 Courtenay, W. H. (2000). Constructions of masculinity and their influence on men’s well-being: A theory of gender and health. Social Science & Medicine, 50(10), 1385–1401. https://doi.org/10.1016/S0277-9536(99)00390-1 DeVellis, R. F. (2016). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Los Angeles: Sage. ISBN: 9781506341569 Fardouly, J., Diedrichs, P. C., Vartanian, L. R., & Halliwell, E. (2015). Social comparisons on social media: The impact of Facebook on young women’s body image concerns and mood. Body image, 13, 38-45. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2014.12.002 Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140. https://doi.org/10.1177/001872675400700202 Genç, Y. E., & Kayalar, M. (2024). Üniversite öğrencilerinin sosyal medya kullanım alışkanlıkları ile satın alma davranışları arasındaki ilişki. The Journal of Academic Social Science, 43(43), 638–656. 10.16992/ASOS.12093 Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. Garden City, NY: Doubleday. https://monoskop.org/images/1/19/Goffman_Erving_The_Presentation_of_Self_in_Everyday_Life.pdf, Erişim tarihi: 31.10.2025 Güler, Ş., Şahin, Y., & Balcı, E. V. (2022). Sosyal medyada çevrimiçi benlik sunumunun öznel iyi oluş üzerine etkisi: Instagram kullanıcıları üzerine bir araştırma. Erciyes İletişim Dergisi, 9(1), 361–380. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.993055 Güney, C., Aktan, Z. D., & Yardımcı, E. (2020). Beden İmgesi İle Sosyal Anksiyete Arasındaki İlişkide Kişilik Özelliklerinin Biçimlendirici Etkisi. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 2(3). https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.03.22 Kandiyoti, D. (1997). Cariyeler, bacılar, yurttaşlar. İstanbul, Türkiye: Metis Yayınları. ISBN: 13 978-975-342-150-8 Karakuş, M. (2022). Sosyal medyanın ve online alışveriş sitelerinin tüketici davranışlarına etkisi üzerine nitel bir araştırma. Atatürk İletişim Dergisi, (23), 1–8. https://doi.org/10.54614/communicata.2022.1020911 Kayan, F. (2025). Sosyal medya dış görünüş algısı: Dış görünüşle ilgili sosyal medya bilinci ölçek geliştirme. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (48), 200–218. https://doi.org/10.31123/akil.1625535 Meier, E. P., & Gray, J. (2014). Facebook photo activity associated with body image disturbance in adolescent girls. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 17(4), 199–206. https://doi.org/10.1089/cyber.2013.0305 Özer, P., & Güzel, Ş. (2023). Sosyal görünüş kaygısı ve sosyal medya bağımlılığının estetik işlem yaptırma algısı ile ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 14(40), 1412–1432. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1258228 Öztürk, D. (2025). Estetik Ekonomisi. International Anatolia Academic Online Journal Social Sciences Journal, 11(2), 316–325. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2497608 Özyeğin, G. (2015). New desires, new selves: Sex, love, and piety among Turkish youth. New York University Press. ISBN: 147985381X, 9781479853816 Perloff, R. M. (2014). Social media effects on young women’s body image concerns: Theoretical perspectives and an agenda for research. Sex Roles, 71(11-12), 363–377. https://doi.org/10.1007/s11199-014-0384-6 Samırkaş Komşu, M., Mollavelioğlu, M. Ş., & Onay, H. (2024). Sosyal medyanın üniversite öğrencilerinin tüketim davranışları üzerine etkisi: Nitel bir çalışma. Turkish Journal of Marketing Research, 3(2), 133–149. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4482726 Sancar, S. (2014). Türk Modernleşmesinin Cinsiyeti: Erkekler Devlet, Kadınlar Aile Kurar. (6. baskı) İstanbul, Türkiye: İletişim Yayınları. ISBN: 9789750510977. Şengönül, M., & Aydın, B. N. (2023). Genç yetişkinlerde sosyal medya kullanımına dair özellikler ile sosyal görünüş kaygısı ve yeme tutumları ilişkisi. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 113–134. https://doi.org/10.56206/husbd.1196068 Sokolova, K., & Kefi, H. (2020). Instagram and YouTube bloggers promote it. Why should I buy? How credibility and parasocial interaction influence purchase intentions. Journal of Retailing and Consumer Services, 53, 101742. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2019.01.011 Sönmez, E., & Taşkıran, H. B. (2019). Sosyal medya fenomenlerinin tüketicilerin marka tercihine etkisi: Kozmetik markaları üzerine bir araştırma. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 4(2), 111–132. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/883527 Subaşı Harmancı, B., & Okray, Z. (2021). Body Image, Muscle Dysmorphia, and Narcissistic Characteristics of Bodybuilder Males in TRNC. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 3(2). https://doi.org/10.35365/ctjpp.21.2.09 Tiggemann, M., & Slater, A. (2014). NetGirls: The Internet, Facebook, and body image concerns in adolescent girls. International Journal of Eating Disorders, 47(6), 630–643. https://doi.org/10.1002/eat.22141 Tiggemann, M., & Zaccardo, M. (2015). “Exercise to be fit, not skinny”: The effect of fitspiration imagery on women’s body image. Body Image, 15, 61–67. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2015.06.003 Wolf, N. (1991). The beauty myth: How images of beauty are used against women. New York: HarperCollins. ISBN: 0060512180, 9780060512187 Yılmaz, D. (2025). Doğal ve organik kozmetik ürünlerde tüketici algısı: Toplumsal cinsiyet ve medya etkisi bağlamında nitel bir inceleme. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 18(3), 637-674 https://doi.org/10.15659/ppad.18.3.1642666 Yılmaz, D., & Sezgin, M. (2023). Çocukluk Aşılarının Reddedilmesinde İnternet Medyasının Etkilerine Yönelik İkna Amaçlı Çözüm Önerileri. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 5(4), 353–360. https://doi.org/10.35365/ctjpp.23.4.08